İtaliyada Azərbaycan toyu: adətlər, məkanlar və sənədlər

İtaliyada Azərbaycan toyu elə bildiyimiz toydur, sadəcə vətəndən uzaqda: eyni musiqi, eyni ailələr, eyni uzun rəqs gecəsi, yalnız ətrafda İtaliyanın işığı, mətbəxi və memarlığı. Mən Turində yaşayan toy fotoqrafı və videoqrafam, ingilis və italyan dilləri ilə yanaşı azərbaycanca, rusca və türkcə danışıram. Bakıda və Pyemontda toylar çəkmişəm. Məkanla müqavilə imzalamazdan əvvəl, bir stəkan çay üstündə sizə nə deyərdimsə, burada yazıram.

Adətlər bölgədən bölgəyə, Bakı ilə kənd arasında və bir ailədən digərinə dəyişir. Aşağıdakılar etnoqrafik mənbələrə əsaslanan ümumi mənzərədir. Sizin ailədə toyun necə olduğunu ağsaqqallarınız, ağbirçəkləriniz yaxşı bilir, əsas olan da onların dediyidir.

Azərbaycan ailələri niyə İtaliyada toy edir

Bakı ilə Avropanın müxtəlif şəhərləri arasında yaşayan ailələr üçün İtaliya qohumların çoxunun gələ biləcəyi görüş nöqtəsidir. Bir Şengen vizası bütün səfəri əhatə edir, qonaqlar da toyun əvvəlinə və ya sonuna Romada, Florensiyada, yaxud Komo gölündə bir neçə gün əlavə edə bilər.

Bir də mühit var: kral iqamətgahları, Alp ətəklərində qalalar, uzun bağları olan villalar və uzun, bol süfrəni çətinlik çəkmədən hazırlayan mətbəxlər. İyunda Turində axşam saat 21:00-dan sonra da hava işıqlı olur. Toya yer, musiqi və yaxşı süfrə lazımdır, İtaliyada üçü də var.

Adətlər İtaliya toyuna necə uyğunlaşır

Elçilik, söz və nişan

Toya gedən yol adətən elçilikdən başlayır: oğlan evinin hörmətli ağsaqqalları qız evinə elçiliyə gəlir. Etnoqraflar qeyd edir ki, gənclər bir-birini çoxdan seçmiş olsalar belə, elçisiz keçinmək olmur. "Hə" cavabı alınanda qız evi süfrəyə şirin çay gətirir: bu, gənclərin şirin həyatına və iki ailənin qohum olmasına işarədir. Bu razılığa söz kəsmək deyilir, ardınca növbə nişana çatır: oğlan evi qırmızı lentlə bəzədilmiş, şirniyyat, hədiyyə və üzüklə dolu xonçalar gətirir.

Bu mərhələlər adətən evdə, toydan aylar əvvəl keçir. Nişanınız Bakıda, toyunuz İtaliyada olacaqsa, hər ikisini çəkə bilərəm.

Xınayaxdı

Xınayaxdı toy ərəfəsində, adətən qız evində keçirilən xına gecəsidir. Oğlan evinin yaxın adamları gəlinin barmaqlarına xına yaxır, hədiyyələr verir, ətrafda mahnı oxunur; bir çox ailədə qayınananın gətirdiyi qızıl hamının gözü qarşısında gəlinə taxılır. Bu gecənin bölgələrdə öz adları var: mənbələr Şəki, Tovuz, Masallı, Lənkəran, Quba və Abşeronda ayrı-ayrı adlar çəkir.

İtaliyada xına gecəsi təbii olaraq toydan bir axşam əvvələ düşür: villanın salonunda, otelin ziyafət otağında və ya ayrıca yemək salonunda. Məkana bunun musiqili, ailəvi, qapalı bir gecə olduğunu deyin ki, yeri və səs səviyyəsini buna uyğun planlasınlar.

Toy günü: musiqi və rəqs

Müasir Azərbaycan toyları adətən bir gündə, çox vaxt şadlıq sarayında, ağ gəlinlik və fotoqrafla keçir; etnoqraflar bu dəyişiklikləri 1990-cı illərdən bəri qeyd edir. Gecəni müğənnilər və musiqiçilər aparır, çox vaxt sağlıqları və gecənin gedişini idarə edən tamada da olur. Ailələrin sevimli havaları var: gəlin havası kimi tanınan Vağzalı, həmçinin Yallı, Uzun dərə, Heyva gülü və Tərəkəmə kimi rəqs havaları.

Məkan üçün bunun mənası belədir: orkestr üçün yer və elektrik, zalın bir küncündə yox, ortasında rəqs meydançası və gecənin çoxunu rəqsə ayıran proqram. İtaliya ziyafətləri uzun şam yeməyi üzərində qurulur, toy isə rəqs meydançası üzərində. Bunu əvvəlcədən deyin.

Gəlin köçürmə və qırmızı lent

Bir çox ailə üçün ən kövrək an gəlin köçürmədir: qızın ata evindən çıxdığı an. Mənbələr bölgəyə görə dəyişən bir ardıcıllıq təsvir edir: oğlan evi xələt verməyincə gəlinin otağının qapısı açılmır, ata-ana xeyir-dua verir, gəlin çıxanda Vağzalı çalınır, qarşısında bəxt güzgüsü, yanında isə yanan şam ya çıraq aparılır; hər ikisi qoruyuculuq və uğur rəmzidir.

Gəlin evdən çıxmazdan əvvəl belinə qırmızı lent və ya qurşaq bağlanır. Kimin bağladığı ailəyə görə dəyişir: bir sıra mənbələrdə bunu bəyin qardaşı, yəni gəlinin qaynı edir, bəzən iki dəfə bağlayıb açır, üçüncüdə bağlayır; daha köhnə adətə görə isə qurşağı qızın belinə atası bağlayırdı. Bəzi ailələr gəlinin əlinə pul da bağlayır. Lenti kimin və harada bağlayacağını mənə əvvəlcədən deyin, çünki bu an bir neçə saniyə çəkir, otel dəhlizinin işığı isə nadir hallarda kömək edir.

İtaliyada "ata evi" adətən gəlinin otel otağı və ya villadakı bir otaq olur, bu da yaxşı alınır: ailə yığışır, musiqi çalınır, maşına qədər yol isə pilləkəndən enişə ya da həyətdən keçidə çevrilir.

Rəqs, şabaş və pul adətləri

Şabaş rəqs edənlərin başı üzərindən pul atmaq, ayaqları altına səpmək və ya musiqiçilərə vermək adətidir. Pulun orkestrə, yoxsa toy sahiblərinə qalacağı toydan əvvəl razılaşdırılır, yerə düşən pullar isə hər rəqsin ortasında və ya sonunda yığılır. Qonaqlar həm də hədiyyə kimi pul verir, bəylə gəlin rəqs edəndə şabaş ən yüksək nöqtəsinə çatır.

İtaliyadakı məkanla əvvəlcədən razılaşdırın ki, rəqs meydançasında nağd pul olacaq, onu kim yığacaq və harada saxlanacaq; orkestr rəhbərinə də deyin. Kadrda şabaş başdan-ayağa hərəkətdir, hekayəni isə rəqs edənlərin ətrafındakı üzlər danışır.

Ailələr və böyüklər

Toyda ailələr qonaq deyil, ev sahibidir. Xeyir-duanı böyüklər verir, kimin danışacağına və kimin ilk rəqsə çıxacağına onlar qərar verir və hörmətlə qarşılanmağı gözləyirlər. Rəsmi ailə şəkilləri üçün axşamın əvvəlində, hələ heç kim yorulmamış vaxt ayırın, hər tərəfdən isə bütün xalaları, bibiləri və əmiuşaqlarını adbaad tanıyan bir nəfəri mənə tanış edin.

İtaliyada Azərbaycan toyunu planlamaq

Böyük qonaq siyahısı və uzun gecə üçün məkanlar

İtaliyanın bir çox məkanı daha az qonaq və uzun, oturaq şam yeməyi üçün nəzərdə tutulub. Toy üçün hər məkandan bunları yazılı soruşun:

• qapalı zalda maksimum oturaq qonaq sayı və yağış olarsa plan
• musiqinin dayanmalı olduğu saat və bunun qapalı zaldakı musiqiyə də aid olub-olmadığı
• nağara və səsgücləndirici ilə canlı orkestrə icazə verilib-verilmədiyi
• kənar katerinqə və ya ailənizin öz aşpazlarına icazə olub-olmadığı
• rəqs meydançasının zalın ortasında qurula bilib-bilmədiyi

Musiqi məhdudiyyətləri, xüsusən yaşayış evlərinə yaxın villalarda, geniş yayılıb və yerli qaydalardan, məkanın öz lisenziyasından asılıdır. Dəqiq bitmə saatını müqaviləyə yazdırın.

Süfrə, halal seçimlər

Azərbaycan süfrəsi plov, dolma, kabab, şirniyyat və bol çay deməkdir. Katerinqdən halal ət tapa bilib-bilməyəcəyini soruşun; çoxu tapır, bəziləri bir-iki yemək üçün ailənizin öz aşpazları ilə də işləyir. Əti kimin sertifikatlaşdırdığını, mətbəxin onu necə ayrı saxladığını və gecə boyu çayı necə verəcəklərini soruşun. Qonaqların bir qismi spirtsiz masa istəyirsə, bunu tez deyin, çünki bar planını və proqramı dəyişir.

İtaliya orkestrləri gözəl çalır, amma toy repertuarını bilənləri azdır. Bir çox ailə aperitiv üçün italyan musiqiçiləri, axşam üçün isə Azərbaycan musiqisini bilən müğənni, orkestr və ya DJ seçir. Onları bron etməzdən əvvəl məkanın səhnə ölçüsünü, elektrik gücünü və səs məhdudiyyətlərini yoxlayın.

Azərbaycandan gələn qonaqlar üçün vizalar

Azərbaycan pasportu ilə səfər edən qonaqlara qısamüddətli səfər üçün Şengen vizası lazımdır. Avropa Komissiyasına görə, müraciət gediləcək ölkənin konsulluğuna, səfərdən ən azı 15 gün və ən çox altı ay əvvəl verilir. Baxılma adətən 15 gün çəkir, 45 günə qədər uzana bilər. Komissiya Azərbaycan vətəndaşları üçün güzəştli 35 € rüsum göstərir, böyüklərin əksəriyyəti üçün isə bu məbləğ 90 €-dur.

Qonaqların İtaliyanın Bakıdakı səfirliyinə və ya onun viza mərkəzinə vaxtında növbə ala bilməsi üçün dəvətnamələri məkanın adı və tarixlərlə birlikdə tez göndərin.

Sənəd işləri

İki yolunuz var. Hər ikisi işləyir.

1. İtaliyada rəsmi nikah. İtaliya qanunu (Mülki Məcəllənin 116-cı maddəsi) hər bir əcnəbi vətəndaşdan nulla osta, yəni öz ölkəsinin orqanlarından nikaha heç nəyin mane olmadığı barədə bəyannamə tələb edir. Azərbaycanın Romadakı səfirliyi hazırda Azərbaycanda yaşamayan Azərbaycan vətəndaşlarına subaylıq haqqında arayış verir və onu Nulla Osta adlandırır. Səfirlik ərizə formasını, etibarlı pasportun və ya şəxsiyyət vəsiqəsinin surətini və 10 ABŞ dolları dövlət rüsumunu sadalayır. Bələdiyyələr adətən konsulluğun verdiyi nulla osta üzərindəki imzanın yerli Prefekturada (Prefettura) leqallaşdırılmasını istəyir.

Məsələn, Lukka bələdiyyəsi (Comune di Lucca) əcnəbi cütlüklərdən toy şöbəsi ilə altı ay əvvəl əlaqə saxlamağı, toydan iki-üç gün əvvəl, lazım olsa tərcüməçi ilə gəlməyi və iki şahid gətirməyi xahiş edir. Hər bələdiyyə öz addımlarını müəyyən edir, ona görə öz bələdiyyənizlə dəqiqləşdirin. İtaliyada əcnəbilər üçün rəsmi nikah bələdçim prosesi ətraflı izah edir.

Toy tarixinə görə bilet almazdan əvvəl Azərbaycan Respublikasının Romadakı səfirliyindən hansı arayışın lazım olduğunu, bələdiyyənizdən isə həmin sənədin necə leqallaşdırılmalı və tərcümə edilməli olduğunu soruşun.

2. Nikahı Azərbaycanda bağlamaq, toyu İtaliyada etmək. Bir çox cütlük nikahı Azərbaycanda qeydiyyatdan keçirir, İtaliyada isə simvolik mərasim edir. Onun hüquqi qüvvəsi yoxdur, ona görə məkanın icazə verdiyi istənilən bağda və ya salonda, işığın ən gözəl olduğu saatda keçirə bilərsiniz. Kəbin kəsdirmək istəyən ailələr bunu çox vaxt ayrıca edir; İtaliyada kəbin bələdçim bunun burada necə işlədiyini izah edir.

İtaliyada rəsmi nikahdan sonra Azərbaycan səfirliyindən soruşun ki, nikahı Azərbaycanda qeydiyyata salmaq üçün nikah aktının hansı nüsxəsi lazımdır (məsələn, çoxdilli çıxarış, yaxud apostil və tərcümə ilə şəhadətnamə), sonra həmin sənədi bələdiyyədən alın.

Azərbaycan toyunu necə çəkirəm

Toy günü ailələrinizlə azərbaycanca, rusca və türkcə danışıram. Böyüklər onlar üçün nəyin vacib olduğunu birbaşa mənə deyə bilir, sağlıqları və elanları da başa düşürəm. Bu, şəkillərə də təsir edir: nə baş verəcəyini bir saniyə əvvəl eşidirəm.

Bakıda Hacı və Nərminin toyunu 2024-cü ilin oktyabrında çəkmişəm (hekayəsinə baxın), Allahverdi və Kimyanınkını isə 2026-cı ilin avqustunda Four Seasons Hotel Baku-da, Xəzərə baxan otaqdan rəqs meydançasına qədər (onların hekayəsi). Pyemontdakı işlərim arasında Mohammed və Hejratın rəsmi nikah mərasimi və Venariya Kral Sarayındakı günü (onların hekayəsi), həmçinin Musa və Solmazın Bakıdakı toyundan əvvəl Alp ətəklərindəki Suza şəhərində çəkdiyim toyöncəsi fotosessiya var (onların hekayəsi).

Fotonu da, videonu da özüm, eyni plan üzrə çəkirəm, ona görə lent bağlananda heç kim fotoqrafla videoqraf arasında seçim etməli olmur. Üslubum sakit və sənədlidir: poza verdiyinizi hiss etməkdənsə, mənim orada olduğumu unutmağınızı üstün tuturam. Türkiyədən olan ailələr üçün İtaliyada türk toyu səhifəm kına, takı və halaydan bəhs edir. Uzun toy üçün Signature Experience paketim 12 saata qədər çəkilişi əhatə edir, hər iki ailənin eyni vaxtda çəkilməsi üçün ikinci fotoqraf və ya videoqraf da əlavə etmək olar.

Tez-tez verilən suallar

İtaliya məkanında tam Azərbaycan toyu etmək olarmı?

Bəli, məkanı buna görə seçsəniz. Sizə bütün qonaqlarınızı tutan zal, səsgücləndirici ilə canlı orkestr, ortada rəqs meydançası və düşündüyünüz gecəyə çatacaq qədər gec musiqi saatı lazımdır. Məkana baxmağa getməzdən əvvəl bu dörd məsələni hər birindən yazılı soruşun.

Nulla osta nədir və Azərbaycan vətəndaşları onu haradan alır?

Bu, milli qanununuzda nikaha heç nəyin mane olmadığını təsdiq edən bəyannamədir və İtaliya Mülki Məcəlləsinin 116-cı maddəsi ilə tələb olunur. Azərbaycanın Romadakı səfirliyi onu Azərbaycandan kənarda yaşayan vətəndaşlara subaylıq haqqında arayış kimi verir. Bələdiyyəniz adətən konsulluğun imzasının Prefekturada leqallaşdırılmasını istəyəcək. Dəqiq tələbləri həmişə nikah bağlayacağınız bələdiyyə ilə dəqiqləşdirin.

Simvolik mərasim yaxşı seçimdirmi?

Bir çox cütlük üçün, bəli. Nikahı rəsmi olaraq Azərbaycanda bağlayırsınız, sonra İtaliyada heç bir sənədsiz, istənilən saatda və məkanın icazə verdiyi istənilən yerdə mərasim edirsiniz. Bu, ailələrinizə istəsələr evdə kəbin kəsdirmək imkanı da saxlayır. Qonaqlar hansı mərasimin hüquqi qüvvəsi olduğunu çox vaxt nə bilir, nə də buna fikir verir.

Azərbaycandan gələn qonaqlar Şengen vizasına nə vaxt müraciət etməlidir?

Müraciət səfərdən ən çox altı ay, ən azı 15 gün əvvəl verilə bilər. Baxılma adətən 15 gün çəkir, amma 45 günə qədər uzana bilər, ona görə qonaqlara üç-dörd ay əvvəl müraciət etməyi məsləhət görürəm. Azərbaycan vətəndaşları üçün rüsum 35 €-dur. Yaşlı qohumların sənədləri toplamağa vaxtı olsun deyə, dəvətnamələri tez göndərin.

İtaliyada musiqi gecə yarısından sonra davam edə bilərmi?

Bəzən. Bitmə saatı yerli qaydalardan və məkanın öz lisenziyasından asılıdır, yaşayış evlərinə yaxın villalarda isə qaydalar çox vaxt sərt olur. Bəzi məkanlar qapalı zalda musiqiyə açıq havadan daha gec icazə verir. Dəqiq saatı müqaviləyə yazdırın və proqramı ondan geriyə doğru qurun ki, gəlinin rəqsi və son Yallı yarımçıq qalmasın.

Halal yemək və ya öz aşpazlarımızı gətirə bilərikmi?

Çox vaxt, bəli. Bir çox katerinq şirkəti sifarişlə halal ət tapa bilir, bəzi məkanlar isə ailə aşpazına bir-iki yemək hazırlamağa icazə verir. Qaydalar fərqlidir, ona görə hər məkandan yazılı soruşun. Əti kimin sertifikatlaşdırdığını, mətbəxin onu necə ayrı saxladığını, çayın və şirniyyatın gecə boyu necə veriləcəyini yoxlayın. Bu xırdalıqlar axşama menyu qədər təsir edir.

Ailələrimizlə azərbaycanca danışırsınızmı?

Bəli. Azərbaycan, rus, türk, ingilis və italyan dillərində danışıram və toy günü ailələr, qonaqlarla onların öz dilində ünsiyyət qururam. Böyüklər onlar üçün nəyin vacib olduğunu mənə deyə bilir, ailə şəklini də tərcüməçisiz qura bilirəm. Bron etməzdən əvvəl istəsəniz, pulsuz 20 dəqiqəlik video zəng də edə bilərik, o da azərbaycanca olar.

Xınayaxdını və toyu çəkəcəksinizmi?

Bəli. Xına gecəsini, gəlin köçürməni və toyu İtaliyada da, Bakıda da çəkə bilərəm. Çəkiliş bron etdiyiniz saatlardan asılıdır, yol və yaşayış xərcləri isə qiymət təklifinə açıq şəkildə əlavə olunur. Hər günün planını mənə deyin, nəyin uyğun olduğunu təklif edim.

Gəlin, toyunuzdan danışaq

İtaliyada Azərbaycan toyu, yaxud Bakıda toy və ardınca İtaliyada qeyd planlaşdırırsınızsa, tarixinizi və məkanınızı əlaqə səhifəsi vasitəsilə göndərin. Bir-iki gün ərzində şəxsən, azərbaycanca, rusca, türkcə, ingiliscə və ya italyanca cavab verirəm.

Mənbələr

• Ministero della Giustizia: müxtəlif vətəndaşlığı olan cütlüklər, nikah (Mülki Məcəllənin 116-cı maddəsi)
• Azərbaycan Respublikasının İtaliyadakı səfirliyi: subaylıq haqqında arayışın verilməsi (Nulla Osta)
• Comune di Lucca: İtaliyada yaşamayan əcnəbilər üçün nikah
• Avropa Komissiyası: Şengen vizasına müraciət
• İtaliyanın Bakıdakı səfirliyi: vizalar
• Nərgiz Quliyeva, "Свадебные обряды азербайджанцев", IRS Heritage jurnalı, № 4 (16), 2005
• Vikipediya: Azərbaycan toy adətləri
• Vikipediya: Şabaş
• Vikipediya: Vağzalı
• Wikipedia: Azerbaijani wedding traditions